Inne wskaźniki klimatyczne

 

Wskaźnik klimatyczny północnego Atlantyku (WKNA) – Andrzej A. Marsz i Anna Styszyńska (wszelkie prawa autorskie zastrzeżone)

          Wskaźnik klimatyczny północnego Atlantyku (WKNA) stanowi syntetyczną miarę oddziaływania zmian termicznych północnego Atlantyku na klimat atlantycko-eurazjatyckiego sektora cyrkulacyjnego. Zmienność wskaźnika WKNA wykazuje bardzo silne związki (w skali średnich rocznych) z takimi elementami klimatycznymi jak temperatura powietrza, usłonecznienie i wilgotność względna, słabiej, ale istotnie z zachmurzeniem ogólnym, ciśnieniem atmosferycznym i prędkością wiatru. Z rocznymi sumami opadów są słabe i tylko na niektórych obszarach Europy przekraczają próg istotności statystycznej.

Wskaźnik WKNA oblicza się jako:   WKNA = DG3L – 1Ev,  gdzie:

DG3L – wskaźnik DG3L obliczany ze zbioru ERSST v5, zgodnie z procedurą opisaną w pracach A.A. Marsza (2015 - Model zmian powierzchni lodów morskich Arktyki (1979–2013) – zmienne sterujące w modelu minimalistycznym i ich wymowa klimatyczna), oraz (2022 – Wskaźniki (indeksy) charakteryzujące długookresowe zmiany stanu termicznego Atlantyku Północnego). DG3L informuje o względnej ilości transportu oceanicznego ciepła z szerokości tropikalnych i subtropikalnych Atlantyku do Arktyki, przez cyrkulację termohalinowa (NA THC). 

1Ev – wartość pierwszego wektora własnego pola rocznego SLP nad Morzem Barentsa dla danego roku, albo inaczej – standaryzowana anomalia rocznej wartości SLP z punktu 75°N, 15°E (dla okresu 1951-2020 średnie SLP = 1007,64 hPa, odchylenie standardowe = 1,94).

Niżej przedstawia się szereg czasowy wartości wskaźnika WKNA w latach 1949-2025

Rok 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9
 194x                     1,329
 195x -0,053 1,327  0,406  1,626  0,812  0,651 -0,317  0,308 -0,878 -0,148
196x -1,904 1,869  1,086 -0,062  0,423 -1,525 -2,796  0,320 -2,055 -1,607
197x -2,152 -1,025 -1,293 -0,170 -0,474  1,686  0,094 -0,444 -0,581 -0,876
198x -1,919 -1,631  0,255  0,966 -0,564 -1,861 -1,192 -2,709 -0,187  2,588
199x  3,069  0,821  1,632  0,316  2,670  1,762 -0,123  0,666 -0,174  2,220
200x  2,426 1,107  0,363  1,545  1,844  2,352  1,870  2,890  1,353  1,235
201x -0,191  2,657  1,983  2,283  1,894  4,939  3,564  4,055  3,848  2,875
202x  5,496  2,880  4,217  3,798  4,512  3,577        

 

Graficzny obraz przebiegu wskaźnika WKNA w latach 1949-2025 przedstawia rycina poniżej


Nad obszarem Europy zmienność temperatury powietrza powiązana jest bardzo silnie ze zmiennością wskaźnika WKNA. Najsilniejsze korelacje w latach 1951-2024 występują nad Bałtykiem, gdzie dochodzą do 0,85. Najsłabsze (r około +0,5) występują nad obszarem południowych skrajów Europy i Morze Czarnym.
Nad szeroko rozumianym obszarem wokółbałtyckim WKNA wykazuje również dodatnie korelacje z usłonecznieniem (r > 0,6), a także z temperaturą powierzchni wód Bałtyku (r > 0,7). Ujemne korelacje natomiast z zachmurzeniem ogólnym (r = –0,63) i maksymalnym zlodzeniem powierzchni Bałtyku (MIE, r =–0,60).
Z makrotypami cyrkulacji środkowotroposferycznej według klasyfikacji Wangengeima-Girsa korelacje WKNA są wysoce istotne (makrotyp W: r = 0,56, Makrotyp E: r = -0,50).   

Szczegółowe wyjaśnienie konstrukcji wskaźnika WKNA i uzasadnienie mechanizmu jego działania zainteresowany czytelnik znajdzie w pracach autorów:

– Marsz A.A., Styszyńska A., 2023, Zmiany ciśnienia atmosferycznego nad Morzem Barentsa i ich wpływ na cyrkulację atmosferyczną w atlantycko-europejskim sektorze cyrkulacyjnym, Przegląd Geofizyczny, 68 (3-4), 83-111, DOI: 10.32045/PG-2023-038.
– Marsz A.A., Styszyńska A., 2024a, Atlantyk Północny a klimat Europy. Mechanizmy wpływu. Część 1, Prace i Studia Geograficzne, 69 (3), 25-43, DOI: 10.48128/pisg-2024-69.3-02.
– Marsz A.A., Styszyńska A., 2024b, Atlantyk Północny a klimat Europy. Mechanizmy wpływu. Część 2, Prace i Studia Geograficzne, 69 (4), 7-28, DOI: 10.48128/pisg-2024-69.4-01.
.